cống sĩ

Nhiều cống sĩ từ các tỉnh đổ về kinh đô để dự kỳ thi Hội.

Định nghĩa

1. Danh từ (cổ):
   • Người thi đỗ kỳ thi Hương, có học vị cử nhân, nhưng chưa thi đỗ kỳ thi Hội để lấy học vị tiến sĩ: "cống sĩ" chỉ một tầng lớp trí thức trong chế độ phong kiến Việt Nam, những người đã vượt qua kỳ thi Hương (thi cử nhân) và có đủ tư cách dự thi Hội (thi tiến sĩ), nhưng chưa đỗ đạt cao hơn.
   • Ứng viên tiến sĩ: Trong bối cảnh lịch sử, "cống sĩ" còn được hiểu là người đã đỗ cử nhân và đang chờ đợi hoặc chuẩn bị cho kỳ thi Hội để trở thành tiến sĩ.

Ví dụ sử dụng

• (Những người đỗ cử nhân thường được nhà nước phong kiến tin tưởng và bổ nhiệm vào các vị trí quản lý ở tỉnh, huyện.)
• (Qua các kỳ thi, nhiều người đỗ cử nhân sau đó nổi tiếng về học vấn và văn chương.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "cống sĩ triều đình": cụm từ chỉ những người đỗ cử nhân được bổ dụng làm quan trong triều.

  • Cống sĩ triều đình thời Lê có nhiều đóng góp trong việc soạn thảo luật pháp. (Những cử nhân làm quan dưới triều Lê đã tham gia xây dựng các bộ luật quan trọng.)

• "hàng cống sĩ": tầng lớp xã hội gồm những người có học vị cử nhân.

  • Hàng cống sĩ được xem là tầng lớp trí thức cao nhất ở địa phương thời phong kiến. (Tầng lớp cử nhân là những người có học vấn uyên bác nhất trong vùng.)

Biến thể và từ gần giống

• Cống (danh từ): lễ vật dâng lên vua chúa hoặc thần linh (trong ngữ cảnh lịch sử).

  • Vật cống từ các tỉnh phải nộp đúng hạn. (Các lễ vật dâng lên triều đình phải được giao nộp đúng thời hạn.)

• Sĩ (danh từ): người có học, trí thức — thành tố thường dùng để chỉ tầng lớp học giả.

  • Sĩ phu Bắc Hà từng phản đối chính sách cai trị của nhà Nguyễn. (Các học giả ở Bắc Hà đã lên tiếng chống lại chính sách của triều Nguyễn.)

Từ đồng nghĩa

• Cử nhân: danh hiệu dành cho người đỗ kỳ thi Hương (tương đương với "cống sĩ" trong hệ thống khoa cử cũ).
• Hương cống: tên gọi khác của người đỗ thi Hương, thường dùng trong văn bản cổ.
  • Ông ấy là một hương cống nổi tiếng trong vùng. (Ông ấy là một cử nhân có tiếng trong khu vực.)

Thành ngữ liên quan

• Cống sĩ văn chương: người đỗ cử nhân có tài về văn học.
  • Làng tôi có một cống sĩ văn chương từng viết nhiều bài thơ nổi tiếng. (Ở làng tôi có một cử nhân giỏi văn chương, đã sáng tác nhiều bài thơ được biết đến.)